شرح بیتی از بیدل دهلوی

✍🏻شرح بیتی ازبیدل دهلوی

بسم الله الرحمن الرحیم
هست کلید درِ گنجِ حکیم

شاعران بزرگ، در سروده های خویش،

زمینه چندگانه خوانی را ایجاد می کنند

و با این کار پای صنایع بدیعی و دانش معانی و بیان را در تفسیر، باز می کنند که این خود مانایی شعر را در پی دارد.

بیت بیدل
با این رَم فرصت‌ ‌که نگه بستن چشم است/
شرم آینه‌دارست، شرارت چه نماید؟!

شرح بیت:

1. معنای یکم (بالکنایه) :


در این فرصت کم،برای دیدار معشوق، باید چون شرار از خویش‌ قطع نظر کنی و در خویشتن بسوزی. اکنون در این مجال زحمتی بر خود مده که:
نگشوده‌مژگان چون شرر از خویش‌کن قطع نظر/
زین یک دو دَم، زحمتکشِ انجام و آغازی چرا؟! (صائب)

2. معنای دوم:

با این رمندگی زمان که مثل شتابند گیِ بستنِ چشم است، دیگر فرصتی برای دیدن رُخ معشوق نمی ماند.
از سویی شرمِ عاشق، مثل انسانی تصور شده

که پشت آینه مانده و آینه‌دارِ زیبایی معشوق شده و توان دیدن نیز ندارد.

پس دیگر شرارت و فتنه انگیزی کردن برای دیدن محبوب، بی معنی است.

3. معنای سوم :
در زمانه ای که فرصت دیدار چهره ی جانان را نداریم، چه نیازی به شرارت و فتنه انگیزی است. باید شرمگین شد و آینه داری کرد تا معشوق، زیبایی خود را در آینه ببیند که ما شایستگی دیدن او را نداریم.
دیدن روی تو را دیده ی جان بین باید /

وین کجا مرتبه ی چشم جهان بین من است(حافظ)

4. معنای چهارم :
در فرصت کمی که مثل یک چشم برهم زدن است.

شرم نیز چشم را بسته نگاه می دارد و آینه داری می کند.

(شرم آیینه گرفته پیش چشمت). آری شرم از نگاه کردن معشوق، آنقدر عاشق را می سوزاند که شرار آتش هم به چشمش نیاید.

✍🏻معانی کلمات و عبارات

رَم فرصت:
شتابندگی زمان
بستن چشم:
1.نديدن 2.و یا ؛ باز وبستن چشم ( طرفه العین) که هر دو محروم شدن از نگاه را می رساند.

شرم و آینه‌داری:


آینه داران در خدمت محبوب انجام وظیفه می کردند. حال اگر شرم و چشم پوشی آینه داری کند. چنین می شود که اینجا نه تنها فرصت اندک است بلکه چشم را نیز باید بست.
شرارت:
1. شرار و سوز دل 2. شرار و برقی که پاینده نیست 3. شرارت و فتنه انگیزی

دانشِ گوینده نسبی است. شاید معانی دیگری متصور باشد.

حسین محمدی مبارز

ایجاد کننده پست 24

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Related Posts

کلمه مورد نظر را تایپ کنید و کلید اینتر را بفشارید در غیر اینصورت با دکمه Esc خارج شوید.

بازگشت به بالا